Plantbased wonen
We leven, werken en wonen in gebouwen vol materialen die ooit zijn bedacht om lang mee te gaan, maar zelden zijn ontworpen om goed te eindigen. Veelgebruikte bouwmaterialen zijn gebaseerd op fossiele grondstoffen. Ze zorgen voor uitstoot en vrijwel uitsluitend niet-circulair afval. De oplossing voor dit probleem ligt niet aan het einde van de keten, maar juist aan het begin: de grondstof en productiemethode. Een van de plantaardige alternatieven vol potentie? Goedaardige schimmels die plantenresten omzetten in een nieuw, plantaardig product, genaamd mycelium. MNEXT doet onderzoek naar die potentie.
Stro en hennep, maar ook zaagsel en overig plantaardig afval zijn overvloedig beschikbaar, hernieuwbaar en volledig composteerbaar. Geen fossiele oorsprong, geen chemische toevoegingen, geen afval, maar materialen die leven, presteren en na gebruik gewoon terug kunnen naar de natuur. Ze vormen de basis voor een nieuwe generatie bouwmaterialen die niet alleen circulair zijn, maar ook gezonder voor mens en milieu.
Of materialen waardevol blijven of eindigen als afval, wordt bepaald aan het begin van de keten. Traditionele grondstoffen zorgen onvermijdelijk voor uitstoot, ongezonde lucht en reststromen zonder bestemming. “Kijk nu om je heen en zoek een materiaal dat níet eindigt als afval”, zegt lector Frank Huijben van MNEXT, het Centre of Expertise voor de Materialen- en Energietransitie van Avans Hogeschool en HZ University of Applied Sciences. “Ik stel die vraag in elk gebouw waar ik kom. Dan moet je echt je best doen om iets aan te wijzen.”
Plantbased alternatieven dwingen tot anders denken en kiezen, voor gezondheid, herbruikbaarheid en comfort. Met grondstoffen en materialen die de markt vooruit zijn en bijdragen aan wat écht telt in onze woon-, werk- en leefomgeving: gezondheid en waardebehoud.
Een van de veelbelovende manieren om plantenresten om te zetten in bruikbare grondstoffen en materialen is mycelium: het dradennetwerk van schimmels dat zich als een natuurlijke lijm door plantenvezels heen werkt. Het groeit op reststromen zoals stro of zaagsel en vormt uiteindelijk een stevig, vormvast materiaal dat we mycelium biocomposiet noemen. Mycelium is van nature isolerend, geluiddempend, waterafstotend, brandvertragend én mogelijk luchtzuiverend. Zonder toevoeging van chemie. “Het mooie is: het groeit uit afval, en keert daarna gewoon weer terug naar de aarde,” aldus Huijben.
Samen met studenten en bedrijven onderzoekt het Centre of Expertise hoe schimmels op basis van plantaardige reststromen kunnen uitgroeien tot volwaardige materialen. Het proces is precies: een mix van vezels en schimmelsporen gaat in een mal, wordt onder gecontroleerde omstandigheden op temperatuur en luchtvochtigheid gebracht, en groeit daar uit tot een dradennetwerk. “Als het helemaal volgroeid is, zie je een witte massa,” legt Huijben uit. “Om die groei te stoppen, ‘bak’ je het op zo’n 60 tot 70 graden. Niet extreem, maar precies genoeg om het proces te stoppen en het materiaal vormvast te maken.”
MNEXT onderzoekt onder meer de optimale groeicondities, de isolerende eigenschappen voor zowel temperatuur als geluid, de luchtzuiverende eigenschappen in binnenruimtes en de vraag wat er gebeurt als het materiaal zijn functie heeft vervuld. In het project MycEoLA (Mycelium End-of-Life Analysis) wordt gekeken hoe het materiaal volledig kan worden gerecycled tot eenzelfde product, maar ook hoe goed het materiaal afbreekt, wat het achterlaat in de bodem, en of het echt voedend terug kan keren naar de natuur.
Studenten werken actief mee in het lab en in de praktijk. Ze testen materialen, bouwen zelf prototypes en dragen zo bij aan tastbare innovaties. Bedrijven doen mee in pilots en verkennen nieuwe toepassingen. “Het is een heel relevante manier van onderzoek doen,” aldus Huijben. “Geen technische rapporten die in de la verdwijnen, maar kennis delen die direct toegepast kan worden door architecten, producenten, adviesbureaus en aannemers.”
MNEXT vervult binnen Het Plantbased Netwerk een sleutelrol aan het begin van de keten. Het is een plek waar kennis ontstaat, nieuwe grondstoffen worden onderzocht en nieuwe bouwmaterialen vorm krijgen. Het netwerk werkt aan de brede plantbased transitie en MNEXT zorgt dat die transitie ook wetenschappelijk onderbouwd, praktisch toepasbaar en toekomstbestendig is.
Door onderwijs, praktijk en wetenschap actief met elkaar te verbinden, ontstaan toepassingen die niet in de marge blijven hangen, maar de weg naar opschaling vinden. In de regio West-Brabant komen reststromen, maakindustrie en innovatie samen. Zo groeit een nieuwe generatie materialen. Met planten (en schimmels) als vertrekpunt, en een gezonde en volhoudbare leefomgeving als gedeeld doel.
Geschreven door:
Het Plantbased Netwerk
Sluit je aan bij het Plantbased Netwerk en pak de groene golf!
